Zdrowie

Alergia

Psy mogą uczulać i nie zawsze uchroni nas od alergii na psa sprawienie sobie np. nagiego chińskiego grzywacza, bo uczula nie psia sierść, lecz naskórek oraz wydzieliny. Ale i same czworonogi nierzadko stają się ofiarami alergii - skłonność do niej zależy od rasy i... umaszczenia - białe zwierzęta zapadają na nią częściej. Uczulenie u psów objawia się najczęściej problemami skórnymi i pokarmowymi, a tylko sporadycznie kłopotami z układem oddechowym. Nieraz sami niechcący przyczyniamy się do problemów alergicznych naszego pupila, zmuszając go do leżenia na betonie w kojcu lub nawet podając mu pokarm w plastikowej misce - oba te materiały są częstą przyczyną tzw. alergii kontaktowych. Dokuczliwe zmiany skórne na brzuchu czy pysku nie znikną wówczas - mimo leczenia i dopóki nie usuniemy alergenu, z którym pies się styka.

Babeszjoza

Najbardziej rozpowszechniona u psów choroba przenoszona przez kleszcze. Wprowadzają one do krwioobiegu pierwotniaki Babesia canis, które niszczą czerwone krwinki, co prowadzi do silnej anemii. W ciągu tygodnia pojawia się wysoka gorączka (39,5-41,0°C), węzły chłonne się powiększają i występuje bolesność okolic nerek. Często można też zaobserwować krew w moczu i krwawą biegunkę. Zwierzę jest osowiałe, traci apetyt, porusza się sztywno, ma blade lub żółte spojówki i śluzówki. Nieleczona babeszjoza w ciągu kilku dni może doprowadzić do śmierci, dlatego jeśli tylko zaobserwujemy wymienione objawy, nie zwlekajmy z wizytą u lekarza weterynarii! Najlepiej zapobiegać chorobie, systematycznie zabezpieczając psa preparatami antyk leszczowym i w postaci specjalnej obroży albo kropli aplikowanych na grzbiet zwierzęcia. Kleszcze nie lubią upałów i mrozów, jednak już przy paru stopniach ciepła mogą być aktywne - dlatego od kilku lat musimy zabezpieczać psy przed nimi również podczas coraz łagodniejszych zim.

Dysplazja

Wrodzona wada rozwojowa różnych narządów, najczęściej jednak dotycząca stawów, zwłaszcza dużych psów. Zwiastują ją zwykle problemy ze wstawaniem i chwiejny chód. Jej objawów nie da się zauważyć u szczeniaka, dlatego tak ważne jest, by kupić go z pewnego źródła, po przodkach badanych pod tym kątem (hodowcy niektórych ras są do tego zobowiązani). Badania na dysplazję (RTG) przeprowadza się zwykle dopiero w wieku dwóch lat Jest niewielu lekarzy uprawnionych do wydawania zaświadczeń w tym zakresie (więcej na www.psy.pl). Ciężką dysplazję leczy się operacyjnie. Jej następstwa można łagodzić pływaniem, zmniejszeniem wagi psa i preparatami chroniącymi stawy.

Herpeswiroza

Choroba szczególnie niebezpieczna dla małych szczeniąt którą mogą się zarazić już w łonie matki. Objawy są rozmaite - od brzusznych (wzdęcia, biegunka) po neurologiczne (ruchy mimowolne, wrażenie pływania). Kilkudniowe maluchy zazwyczaj przegrywają tę walkę, kilkutygodniowe też mają niewielkie szanse, choć choroba przebiega u nich zwykle łagodniej. Niestety, dotąd nie udało się wyprodukować skutecznej szczepionki.

Jaskra

Poważna choroba oczu, której przyczyną jest zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe. Prowadzi do niszczenia komórek siatkówki i nerwu wzrokowego, a nieleczona - do ślepoty.

Choroba długo nie daje objawów. Kiedy już wystąpią, zwierzę pokazuje, że odczuwa ból: mruży oko, trze je łapami, ociera się o przedmioty. Występują łzawienie, zaczerwienienie oka i opuchlizna powiek. Niektóre rasy mają do niej predyspozycje: beagle, rasy północne, bassety, cocker i springer spaniele, labradory, teriery walijskie, shih tzu, jamniki, sznaucery olbrzymy, bouvier des Flandres, pudle miniaturowe, setery irlandzkie i fiat coated retrievery.

Do badania ciśnienia wewnątrzgałkowego służy tonometr. Najprostszy nie wymaga nawet znieczulenia, a pomiar trwa zaledwie ułamki sekundy. Warto też zrobić tzw. gonioskopię. Jaskra jest nieuleczalna, można jednak spowolnić jej rozwój. Stosuje się leczenie farmakologiczne, zabiegi laserowe i chirurgiczne.

Kamień nazębny

Twardy żółty lub brązowy osad na zębach, który może prowadzić do groźnych powikłań. Najczęściej pojawia się na kłach, zębach trzonowych i przedtrzonowych (szczególnie tzw. łamaczach). Najpierw powstaje płytka nazębna, którą tworzą bytujące w jamie ustnej bakterie i obecne w ślinie substancje, głównie węglowodany. Nieusuwana płytka stopniowo się mineralizuje i staje się kamieniem, a to może prowadzić do wielu chorób, m.in. zapalenia dziąseł, paradontozy, ropni, a nawet zapalenia kości żuchwy. Pies odczuwa wtedy silny ból, co utrudnia lub uniemożliwia jedzenie. Płytka i kamień są też źródłem nieprzyjemnego zapachu z pyska. Psy regularnie obgryzające kości czyszczą zęby naturalnie, jednak nie każdemu czworonogowi to służy. Można pupilowi w tym pomóc: specjalnymi pastami albo watką zmoczoną w 3-procentowym roztworze wody utlenionej, kwasku cytrynowym lub roztworze sody oczyszczonej (łyżeczka na szklankę wody). Czyścimy mu tym zęby przynajmniej raz na pięć dni. Jeżeli warstwa kamienia jest gruba, trzeba go usunąć mechanicznie albo za pomocą ultradźwięków, co musi się odbywać w lekkim znieczuleniu ogólnym. Szybkość narastania płytki zależy od predyspozycji genetycznych, rodzaju pokarmu, stanu zdrowia, składu śliny i higieny jamy ustnej. Na powstawanie kamienia najbardziej narażone są psy małe i miniaturowe.

Kastracja

Popularnie rozumie się pod tym pojęciem chirurgiczne pozbawienie samca jąder, w odróżnieniu od sterylizacji - chirurgicznego usunięcia jajników i macicy u samicy. Jednak naukowo rzecz ujmując, każde pozbawienie narządów płciowych, niezależnie od płci, jest kastracją. Z kolei termin "sterylizacja" w języku medycznym oznacza uniemożliwienie rozmnażania się bez usuwania narządów, np. poprzez podwiązanie jajowodów czy nasieniowodów. U zwierząt nie zaleca się tej ostatniej metody, ponieważ nie eliminuje ona kłopotliwych zachowań związanych z płcią. Kastracja ma swoje plusy i minusy. Do głównych wskazań należą: uniemożliwienie niekontrolowanego rozmnażania się, a przez to ograniczenie populacji zwierząt niechcianych, u samców - głównie eliminacja ucieczek za sukami i, do pewnego stopnia, tendencji do bójek; u suk - wyeliminowanie ryzyka ropomacicza i (przy wczesnej kastracji) zmniejszenie ryzyka nowotworów sutka. Z tego powodu kastracja suki wydaje się lepszym rozwiązaniem niż antykoncepcja hormonalna, która znacznie zwiększa ryzyko wspomnianych chorób. Od niedawna jest w Polsce możliwa także farmakologiczna kastracja samców.

Łzawienie

Łzy nie pojawiają się u psów ze smutku tak jak u nas. Służą jedynie do nawilżania gałki ocznej i wypłukiwania ciał obcych. Ciekawe, że zwierzęta te o wiele lepiej niż ludzie znoszą piasek w oczach. My zaraz odczuwamy pieczenie, a pies zazwyczaj nawet nie mruży oczu i piasek wypływa z nich wraz z gęstą wydzieliną. Wynika to zapewne z przystosowania do biegania z opuszczoną głową, kopania w ziemi itp. Długotrwałe łzawienie jednego oka lub obu świadczy jednak o jakichś zaburzeniach. Przyczyn może być wiele, np. grudkowe zapalenie trzeciej powieki, dwurzędowość rzęs (nieprawidłowy ich wzrost w stronę oka) czy jaskra. U ras miniaturowych i krótkonosych zdarza się niedrożność kanalików nosowo--łzowych. U psów jasno umaszczonych widoczne są wtedy ciemne zacieki w wewnętrznych kącikach oczu.

Nosówka

Zakaźna choroba dotykająca całą rodzinę psowatych (psy, wilki, lisy itp.). Wywołuje ją wirus, ale infekcji często towarzyszą wtórne zakażenia bakteryjne. Początkowe objawy to gorączka (40-41°C, wyciek z nosa i spojówek, biegunka. Później choroba może przejść w postaci: płucną (z zapaleniem płuc), żołądkowo-jelitową (silna biegunka i wymioty), oczną, skórną (ropne pęcherzyki), neurologiczną (porażenia, zaburzenia świadomości, padaczka) lub w tzw. chorobę twardej łapy (rogowacenie opuszek). Wiele psów umiera, a neurologiczna postać choroby powoduje trwałe uszkodzenia. Zapaść na nią może pies w każdym wieku, ale najbardziej zagrożone są szczenięta od dwóch do pięciu miesięcy. Dlatego niezwykle ważne jest ich szczepienie; po raz pierwszy powinno zostać wykonane, gdy maluchy mają 6-8 tygodni.

Otyłość

Mówimy o niej, jeżeli waga przekracza prawidłową o ponad 20 proc. Czy pies jest za gruby, możemy stwierdzić za pomocą .testu żeberek”, przykładając otwartą dłoń do klatki piersiowej. Żebra powinny być wyczuwalne wnętrzem dłoni (nie palcami!). Niektóre rasy mają predyspozycje do otyłości - np. labradory, cocker spaniele i jamniki - ale główną jej przyczyną jest przekarmianie i brak ruchu. Inne powody to: zaburzenia endokrynologiczne, wiek powyżej siedmiu lat, sterylizacja. Organizm pozbawiony hormonów płciowych charakteryzuje się znacznie wolniejszym metabolizmem, a zapotrzebowanie na energię może spaść po zabiegu niemal o 40 proc, dlatego kastraty i suki sterylizowane dobrze jest przestawić na karmę typu light.

Sterylizacja

W powszechnym rozumieniu dotyczy tylko suczki, ale w języku naukowym odnosi się do pozbawienia możliwości rozmnażania się zarówno samicy, jak i samca. Sterylizacja chroni sukę przed niepożądaną ciążą, ropomaciczem, a przeprowadzona wcześnie także przed nowotworami sutka. Jednak ze względu na inne czynniki zdrowotne nie zaleca się wykonywania jej przed osiągnięciem dojrzałości płciowej.

Temperatura

Psy nie mają jednej prawidłowej temperatury ciała. U zdrowego psa w stanie spoczynku temperatura - mierzona w odbycie - wynosi 38-39°C. Zależy ona przede wszystkim od wielkości (wyższa u mniejszych psów) i wieku (wyższa u szczeniąt) zwierzęcia. Dorosłe czworonogi dużych ras mają temperaturę 38-38,5°C, a małych - 38,5-39°C Ciepłota ciała szczeniąt między 3. a 6. tygodniem życia powinna wynosić 38,5-39,2°C Wcześniej nie utrzymują one stałej wysokiej temperatury, dlatego pod nieobecność matki trzeba im umożliwić ogrzanie się pod żarówką (tzw. kwoką na podczerwień lub zwykłą) - w przeciwnym razie narażone będą na choroby (np. herpeswirozę), a nawet śmierć. Zdolność termoregulacji rośnie z każdym dniem i w wieku czterech tygodni jest już taka jak u dorosłego psa.

Trawienie

Pies jest mięsożercą, a ponieważ trawienie mięsa trwa stosunkowo krótko, więc stosunek masy przewodu pokarmowego do masy ciała wynosi od 2,7 proc. u ras olbrzymich do 7 proc u ras małych (u człowieka 11 proc). Odczyn pH żołądka u człowieka wynosi 2-4, u psa jest bardziej kwaśny: 1-2. Dla psa naturalnym źródłem energii jest tłuszcz, co ma znaczenie w przypadku czworonogów pracujących, np. chartów wyścigowych czy psów zaprzęgowych. W sezonie sportowym muszą one oprócz suchej karmy (głównym źródłem energii są w niej węglowodany) dostawać mięso z tłuszczem; w przeciwnym razie nawet żywione wysokoenergetyczną karmą tracą na wadze.

Udar cieplny

Stan chorobowy wywołany przegrzaniem organizmu. Ze względu na inny mechanizm termoregulacji (brak wydzielania potu na całym ciele) psy są na niego narażone bardziej niż ludzie. Do grupy wysokiego ryzyka należą rasy krótkonose i o bujnej sierści: mopsy, pekińczyki, chow chow, buldogi, boksery oraz zwierzęta cierpiące na nadwagę lub choroby serca. Przyczyną udaru mogą być wystawienie na działanie ostrego słońca, a także wysiłek fizyczny - nawet w cieniu - gdy jest parno i gorąco (u psa z grupy ryzyka groźny może być nawet zwykły spacer!). Inny powód udaru to zamknięcie zwierzaka w upał w samochodzie - nawet w cieniu temperatura wewnątrz dochodzi do 40 i więcej stopni. Objawami udaru są: hipertermia (wysoka temperatura dochodząca do 42*Q, gwałtowne ziajanie, niepokój i pobudzenie lub przeciwnie - osłabienie i apatia, a w ciężkich przypadkach utrata przytomności, drgawki oraz zapaść. W wyniku przegrzania organizmu może dojść do uszkodzenia narządów wewnętrznych i śmierci. Dlatego najważniejsze jest obniżenie temperatury, ale nie gwałtowne, bo grozi szokiem termicznym. Zacznijmy od polewania psa letnią wodą lub obłożenia (zwłaszcza głowy) lodem. Dopiero na końcu zanurzmy go po szyję. Schładzanie trwa ok. 15 min. Dobrą oznaką jest, kiedy pies przestaje ziać. Następnie należy go szybko przewieźć do lecznicy, bo skutkiem udaru jest też utrata wody i elektrolitów.

Ukąszenie i użądlenia

Zwykle pojedyncze użądlenie przez pszczołę lub osę nie jest niebezpieczne. Opuchlizna i bolesność po paru dniach znikają. Pszczoły w przeciwieństwie do os pozostawiają żądło w ciele ofiary. Nie wolno go wyciskać, ponieważ zawiera jad. Najlepiej usunąć je pęsetą. Potem nakładamy chłodny kompres bądź chłodzący żel Użądlenia w jamie ustnej mogą spowodować trudności z oddychaniem. Równie niebezpieczny jest szok anafilaktyczny, czyli silna reakcja alergiczna, objawiająca się zaburzeniami krążenia, bezdechem, utratą przytomności. Z kolei masowy atak np. szerszeni może być śmiertelny nawet dla zwierząt nie-uczulonych. Ukąszenia przez komary nie były do niedawna uważane za niebezpieczne w naszej strefie klimatycznej, ale to się zmienia. Odnotowano już w Europie przypadki zakażeń tzw. robakami sercowymi i płucnymi, czyli dirofilariozą - chorobą roznoszoną przez te owady. Coraz częściej zabieramy też psy na zagraniczne wakacje, np. w rejon basenu Morza Śródziemnego: tam czyhają na nie leiszmanioza rozpowszechniana tą samą drogą, atakująca skórę, śluzówkę lub organy wewnętrzne. Wreszcie za przyczyną ukąszeń komarów pies może zapaść na haemobartonellozę - chorobę niszczącą czerwone ciałka krwi. Na szczęście istnieją preparaty, które nie tylko zabezpieczają przed pchłami i kleszczami, ale również odstraszają komary i meszki.

Wiek

Choć wielkość nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na długość życia psów, to generalnie małe czworonogi żyją dłużej, a olbrzymy krócej. Te ostatnie powoli dojrzewają psychicznie i fizycznie (choć nie płciowo), czasem nawet do 3-4 lat, ale też szybciej zaczynają się starzeć. Przeciętnie psy małe żyją 15 i więcej lat, średnie 12-15 lat, a duże 8-10 lat Jeśli chcemy porównać wiek psi z ludzkim, powinniśmy uwzględnić etap rozwojowy, w którym pies się obecnie znajduje. Zwierzęta te dojrzewają płciowo zazwyczaj w pierwszym roku życia, można więc przyjąć, że odpowiada on 12-14 latom u człowieka. W drugim roku życia pies dojrzewa fizycznie i psychicznie, można zatem uznać, że jego dwa lata odpowiadają 20 latom u człowieka. Zakładając, że zwierzaka liczącego 20 lat da się porównać ze stuletnim staruszkiem, możemy przyjąć przelicznik 4-4,5 roku życia człowieka na rok życia psa.

Zoonozy

Choroby, którymi człowiek może się zarazić od zwierząt. Od psa możemy się zarazić niektórymi pasożytami, np. glistą psią. Wywołuje ona u człowieka chorobę zwaną toksokarozą, która może przebiegać bezobjawowo albo mieć postać uogólnioną (zespół larwy wędrującej trzewnej), oczną (larwa wędrująca oczna) bądź też mózgową. Najczęściej nosicielami glist są szczenięta. Bardzo niebezpieczną, lecz w Polsce rzadką chorobą jest echinokokoza, powodowana przez tasiemca bąblowcowego lub lisiego. Larwa bąblowca rozwija się w formie pęcherza w płucach, wątrobie, śledzionie albo mózgu. Gdy pęknie, może doprowadzić do śmierci. Z kolei zarażenie się tasiemcem psim (dipylidioza) nie jest dla człowieka groźne. Aby uniknąć wymienionych wyżej chorób, należy regularnie odrobaczać psy i myć ręce po kontakcie z nimi. Giardioza (lamblioza) wywoływana jest przez pierwotniaka, który pasożytuje w jelicie cienkim wielu zwierząt i człowieka. Objawy obejmują: nudności, wymioty, biegunkę, a w późniejszym okresie ogólne osłabienie i spadek masy ciała.

U giardii występuje siedem genotypów, przy czym tylko dwa zarażają człowieka, dlatego po wykryciu tego pasożyta u czworonoga należy jeszcze oznaczyć typ genetyczny, aby sprawdzić, czy jest on do tego zdolny. Nie możemy natomiast zarazić się od psa toksoplazmozą, a jedynie od kota lub przez pożywienie. Do chorób bakteryjnych, na które zapaść mogą i psy, i ludzie, należą leptospiroza, salmonelloza i gruźlica. Spośród nielicznych „wirusówek" atakujących różne gatunki najgroźniejsza jest zwalczana z urzędu wścieklizna.