Wygląd i budowa

Eksterier

Tak się określa wygląd psa. To on przede wszystkim jest oceniany na wystawach. Powinien być zgodny z wzorcem danej rasy. Na eksterier składają się budowa (w tym m.in.: wzrost, proporcje ciała, kształt głowy, długość, ustawienie i kątowanie kończyn, osadzenie i sposób noszenia ogona, zgryz) oraz rodzaj sierści i umaszczenia

Jackobsona narząd

Występuje u wielu zwierząt i służy do analizy chemicznej. Nie ma nic wspólnego z „normalnym” węchem. Pozwala rozpoznawać feromony płciowe i socjalne, wpływające na instynktowne reakcje organizmu. Znajduje się w nosie po obu stronach przegrody. U psów ma ujście do jamy ustnej w postaci dwóch kanalików na podniebieniu za górnymi siekaczami. Posługujące się nim samce kołowatych i kopytnych zadzierają głowę i unoszą górną wargę, wciągając powietrze. Psy robią to inaczej: liżą mocz suczki, a potem „mlaskają”. W ten sposób wprowadzają cząsteczki zapachowe do narządu Jacobsona.

Język

Służy nie tylko do picia i pobierania pokarmu - odgrywa też ważną rolę w termoregulacji, bo psy nie pocą się przez skórę. Kiedy pies ziaje, wyraźnie rośnie tempo przepływu krwi w tych miejscach. Parująca ślina zabiera ciepło i dzięki temu przepływająca pod powierzchnią skóry krew się ochładza. Gdy zwierzę jest bardzo zgrzane, jego język rozszerza się na końcu, przybierając kształt łyżki. W ten sposób zwiększa się powierzchnia parowania. Kiedy widzimy, że pupil ma mocno rozszerzony jęzor, czas dać mu odpocząć. Zwykły psi język jest różowy, ale u dwóch ras ma kolor fioletowy czy raczej niebiesko-czarny. To pochodzące z Chin chow chow i shar pei. W języku takich psów z niewiadomych przyczyn znajduje się pigment, którego nie ma u innych czworonogów. U wielu psów zdarzają się czarne plamki na języku, które - co ważne - nie są oznaką żadnej choroby.

Kłąb

Punkt, w którym mierzy się wzrost psów i innych czworonogów. Wymiary podawane we wzorcach ras dotyczą właśnie wysokości w kłębie. Kłąb tworzą górne krawędzie łopatek, wyrostki kolczyste kręgów piersiowych kręgosłupa oraz pokrywające je mięśnie. Kłąb jest zazwyczaj najwyższym punktem grzbietu, ale zdarzają się psy, u których zad znajduje się wyżej, np. owczarki staroan-gielskie bobtaile.

Maska

Ciemno pigmentowany nalot na pysku psa. Może być ograniczony do kufy albo sięgać dalej i obejmować także oczy. Z typową maską mamy do czynienia np. u bokserów. Ma ona najczęściej kolor czarny, ale u psa o brązowej (czekoladowej) pigmentacji będzie brązowa, a u psa o błękitnej - błękitna. Oczywiście, żeby była widoczna, zwierzę musi mieć na głowie jaśniejsze - zwykle rude - tło. W niektórych rasach maską nazywa się też jasne znaczenia na bokach pyska. Są one typowe np. dla czechosłowackiego Wilczaka.

Merle

Umaszczenie marmurkowe, w którym ciemno pigmentowane nieregularnie rozmieszczone łatki znajdują się na rozjaśnionym tle. Najczęściej spotykana jest maść niebiesko-marmurkowa (blue merle): czarne łatki na szarym tle, rzadziej brązowo--marmurkowa (red merle). Często towarzyszą temu umaszczeniu niebieskie oczy. Występuje ono u wielu ras pasterskich, m.in. collie, owczarków szetlandzkich i australijskich, i niektórych innych ras, np. jamników. Nie powinno się krzyżować dwóch psów o umaszczeniu merle, ponieważ statystycznie jedna czwarta ich potomstwa może być w różnym stopniu głucha i ślepa. Takie szczenięta można rozpoznać po tym, że w ich umaszczeniu przeważa kolor biały.

Nos

To bardzo istotny dla psa narząd, ponieważ węch jest dla niego najważniejszy ze wszystkich zmysłów. Odnośnie do tego, ile razy psi węch jest silniejszy od naszego, podaje się różne liczby (od tysiąca do 10 tys. razy lepszy). Na pofałdowanych błonach śluzowych opierających się na delikatnych strukturach kostnych mieści się nawet 230 mln komórek węchowych (my mamy ich zaledwie 5 mln). Obszar odpowiadający za węch w mózgu psa jest większy 40 razy (proporcjonalnie do całego mózgu) i 4 razy (bezwzględnie) w porównaniu z tym obszarem u człowieka. Czułość psiego węchu zależy od rasy (do najlepszych węchowców należy bloodhound) i indywidualnych predyspozycji. Niektóre rasy mogą wyczuć jedną cząsteczkę wśród 10 mln innych. Potrafią rozróżnić więcej zapachów niż my (zapamiętują ich nawet kilkaset tysięcy). Za pomocą węchu odbierają także informacje o emocjach i nastroju swoich pobratymców i ludzi. Pies umie też określić "wiek" zapachu i kierunek, z którego on dochodzi.

Oczy

Przodek psa, wilk, ma oczy żółte lub bursztynowe. U psów mogą występować różne ich kolory, od ciemnobrunatnych po jasnożółte. W wielu rasach preferowane są ciemne oczy.

Psy nie rozróżniają barwy czerwonej i zielonej, za to dobrze widzą kolory żółty i niebieski. Prawdopodobnie odbierają barwy w delikatniejszej, pastelowej tonacji. Lepiej niż my widzą w ciemnościach i wychwytują najmniejszy ruch. Słabo dostrzegają natomiast odległe nieruchome obiekty. Wszystko to wiąże się z przystosowaniem do polowania.

Zdolności wzrokowe zależą też od przeznaczenia rasy. Bardzo dobrym wzrokiem dysponują charty.

Ogon

Psie ogony są długie i krótkie, zakręcone i proste. Mogą być w różny sposób osadzone i noszone. Wilk nosi ogon nisko i rzadko go zadziera. Tymczasem wraz z udomowieniem pojawiły się ogony zadarte, a nawet zakręcone na grzbiecie. Pełnej długości ogon składa się z 20-22 (rzadko 23) kręgów. U niektórych ras występują naturalnie skrócone ogony. U buldogów i boston terrierów są one często dodatkowo spiralnie skręcone. Zdarzają się też np. u ras pasterskich, u których mogą mieć rozmaitą długość: od braku ogona do takich, którym brakuje zaledwie koniuszka. Ogon pomaga psu w wyrażaniu emocji i komunikowaniu się. Pełni też funkcję steru podczas pływania oraz balansu w czasie biegu i szybkich zwrotów, a także chodzenia na przykład po wąskich pniach. W większości krajów UE, w tym w Polsce, obowiązuje zakaz kopiowania ogonów, w niektórych dotyczy on także wystawiania psów z obciętymi ogonami.

Podpalanie

Jeden z najpowszechniej spotykanych u psów rodzajów znaczeń. Mogą być od blado-płowych aż do intensywnie rudych. Na najbardziej typowe podpalanie składają się rude znaczenia na bokach pyska, nad oczami, we wnętrzu uszu, po bokach piersi, na łapach przednich i tylnych oraz pod ogonem.

Uszy

Powszechnie nazywa się uszami zaledwie część ucha zewnętrznego, czyli małżowinę. U psów domowych spotykamy się z wieloma wariantami uszu. Dla dzikich psowatych typowe są stojące, zazwyczaj niezbyt duże (wyjątek stanowią gatunki pustynne) i dobrze owłosione od środka. Dzięki temu są one dobrze wentylowane, ale i chronione przed działaniem czynników zewnętrznych. Mogą się poruszać niezależnie od siebie. Takie uszy umożliwiają precyzyjną lokalizację źródła dźwięku. Ma je większość ras pierwotnych, czyli szpiców, oraz część owczarków. Dobra funkcjonalność cechuje także niewielkie uszy załamane powyżej podstawy (do przodu lub na boki), które spotkamy u wielu terierów, owczarków czy chartów. Słabiej wentylowane, a więc bardziej narażone na rozwój infekcji, są typowe dla większości ras myśliwskich (gończych, wyżłów, spanieli) uszy załamane u samej podstawy. U wielu ras, szczególnie ozdobnych, oklapnięte uszy były zapewne faworyzowane przez ludzi, ponieważ nadają one psu łagodniejszy wygląd.

Zgryz

Sposób ustawienia żuchwy względem górnej szczęki. U większości ras prawidłowy jest zgryz nożycowy, w którym siekacze górnej szczęki zachodzą na siekacze żuchwy. Innym często spotykanym zgryzem, u niektórych ras dopuszczalnym na równi z nożycowym, jest zgryz cęgowy, w którym górne i dolne siekacze stykają się z sobą czubkami. Szybciej się wtedy ścierają, a żuchwa jest bardziej narażona na urazy. Poza tym z wiekiem zgryz cęgowy może przejść w przodozgryz, uznawany za wadliwy u większości ras. Żuchwa jest wtedy dłuższa od szczęki: siekacze dolne zachodzą na górne. Jest to zgryz typowy i prawidłowy dla ras krótkonosych. U wszystkich ras wadliwy jest tyłozgryz. Powstaje w wyniku niedorozwoju żuchwy, która jest zbyt krótka. U szczeniąt zdarzają się tyłozgryzy rozwojowe, powstające w wyniku nierównomiernego rozwoju szczęki i żuchwy, która „dogania” ją później. Ponieważ żuchwa rośnie zwykle wolniej, przodozgryz u ras o normalnych pyskach ujawnia się dopiero u dorosłego psa.